اکسیژن خون چیست و چه زمانی نیاز به بررسی دارد؟
مقدمه
اکسیژن یکی از اساسیترین نیازهای بدن است و بدون آن هیچ یک از سلولهای ما قادر به ادامه حیات نیستند. مقدار اکسیژنی که در خون گردش میکند شاخص مهمی برای سلامت تنفسی، قلبی و حتی عملکرد عمومی بدن محسوب میشود. به همین دلیل بررسی و آگاهی از سطح اکسیژن خون (SpO₂) اهمیت زیادی دارد.
در این مقاله توضیح میدهیم اکسیژن خون چیست، چه عددی طبیعی محسوب میشود، کاهش آن چه مشکلاتی ایجاد میکند و چه کسانی باید بیشتر مراقب باشند. همچنین به نقش مهم دستگاههای کمکی مانند اکسیژنساز در شرایط افت اکسیژن خون اشاره میکنیم و بخش مخصوص لینکسازی داخلی برای سئو قرار داده شده است.
⭐ اکسیژن خون چیست؟
اکسیژن خون به میزان اکسیژن حملشده توسط گلبولهای قرمز در جریان خون گفته میشود. این اکسیژن پس از ورود هوا به ریهها، از طریق آلوئولها وارد جریان خون شده و سپس توسط هموگلوبین به تمام بافتهای بدن منتقل میشود.
دو نوع اندازهگیری اکسیژن خون وجود دارد:
-
SpO₂ → اندازهگیری از طریق پالساکسیمتر
-
PaO₂ → اندازهگیری دقیقتر با آزمایش گازهای خون شریانی
مقدار SpO₂ همان عددی است که روی نمایشگر انگشتی معمولاً دیده میشود.
⭐ مقدار طبیعی اکسیژن خون چقدر است؟
در یک فرد سالم، مقدار SpO₂ بین 95 تا 100 درصد طبیعی در نظر گرفته میشود.
عدد بین 90 تا 94 درصد «لب مرزی» و نیازمند توجه است.
مقادیر کمتر از 90 درصد معمولاً نشاندهنده هیپوکسمی (کمبود اکسیژن خون) است و باید بررسی پزشکی انجام شود.
⭐ علائم کاهش اکسیژن خون
کاهش اکسیژن خون ممکن است بدون علامت شروع شود اما در بسیاری از افراد نشانههای زیر بروز میکند:
-
تنگی نفس
-
سردرد
-
خستگی شدید
-
رنگپریدگی یا کبودی لبها
-
گیجی و اختلال تمرکز
-
افزایش ضربان قلب
-
خوابآلودگی غیرعادی
افرادی که دچار بیماریهای مزمن ریوی هستند حتی با کاهش خفیف اکسیژن خون نیز دچار علائم شدید میشوند.
⭐ چه بیماریهایی باعث افت اکسیژن خون میشوند؟
کاهش اکسیژن خون میتواند در اثر شرایط مختلف ایجاد شود، از جمله:
-
ویروسها (مانند کرونا)
-
ارتفاعات بالا
در بسیاری از این موارد، پزشک ممکن است استفاده از تجهیزات کمکتنفسی را توصیه کند.
⭐ نقش دستگاه اکسیژنساز در بهبود سطح اکسیژن خون
وقتی اکسیژن خون پایین بیاید و ریه نتواند اکسیژن کافی جذب کند، بدن به یک منبع کمکی نیاز دارد.
دستگاه اکسیژنساز وسیلهای است که اکسیژن محیط را فیلتر کرده و با خلوص بالا در اختیار بیمار قرار میدهد.
مزایای استفاده از دستگاه اکسیژنساز:
-
جلوگیری از پایین آمدن خطرناک اکسیژن خون
-
کاهش فشار وارد بر قلب و ریه
-
کمک به تنفس راحتتر در بیماران مزمن
-
مناسب مصرف خانگی بدون نیاز به کپسول
⭐ چه زمانی باید اکسیژن خون را اندازهگیری کنیم؟
اندازهگیری SpO₂ در شرایط زیر اهمیت زیادی دارد:
🔹 بیماران مبتلا به مشکلات ریوی
افرادی با COPD، آسم، فیبروز ریوی و بیماریهای مشابه بهتر است بهطور منظم اکسیژن خون خود را چک کنند.
🔹 افراد مسن
با بالا رفتن سن، ظرفیت ریه کاهش مییابد و احتمال افت اکسیژن بیشتر میشود.
🔹 افراد مبتلا به بیماریهای قلبی
قلب ضعیفتر ممکن است نتواند اکسیژن کافی به بافتها برساند.
🔹 هنگام فعالیتهای سنگین
ورزشکاران حرفهای یا افرادی که فعالیت شدید دارند گاهی نیازمند پایش اکسیژن هستند.
🔹 سکونت در مناطق مرتفع
در ارتفاع، اکسیژن هوا کمتر است و سطح SpO₂ کاهش پیدا میکند.
⭐ پالساکسیمتر چیست و چگونه کار میکند؟
پالساکسیمتر یک دستگاه کوچک انگشتی است که با تاباندن نور به پوست، میزان اشباع هموگلوبین از اکسیژن را تخمین میزند. استفاده از آن کاملاً بدون درد و سریع است و برای پایش لحظهای اکسیژن خون کاربرد دارد.
نکات استفاده درست:
-
دست باید گرم باشد
-
ماسک، لاک و فشار زیاد روی انگشت نتیجه را تغییر میدهد
-
هنگام حرکت شدید، عدد دقیق نیست
⭐ چگونه اکسیژن خون را به شکل سالم حفظ کنیم؟
-
تنفس عمیق و آرام
-
ورزش منظم متناسب با شرایط قلبی–ریوی
-
دوری از دخانیات
-
مصرف آب کافی
-
تهویه مناسب فضای خانه
-
کنترل استرس
-
کنترل بیماریهای زمینهای
-
استفاده از دستگاه اکسیژنساز طبق تجویز پزشک در صورت افت اکسیژن
⭐ چه کسانی به دستگاه اکسیژنساز نیاز دارند؟
(این بخش برای لینکسازی به صفحه محصول ایدهآل است)
-
بیماران COPD
-
نارسایی قلبی پیشرفته
-
بیماران کرونا پس از بستری
-
افرادی که در خانه مشکل تنفس دارند
-
افراد با اکسیژن خون کمتر از 90 درصد
-
سالمندان با مشکلات ریوی
-
بیماران نیازمند اکسیژندرمانی طولانیمدت
اگر سطح اکسیژن خون فرد با روشهای معمول بالا نرود، پزشک غالباً استفاده از اکسیژنساز را توصیه میکند.
⭐ جمعبندی
اکسیژن خون یکی از مهمترین شاخصهای سلامت بدن است و کاهش آن میتواند مشکلات جدی ایجاد کند. آگاهی از مقدار طبیعی، علائم افت اکسیژن و عوامل مؤثر بر آن باعث میشود بتوانیم سریعتر از بروز عوارض جلوگیری کنیم.
در مواردی که تنفس طبیعی بدن قادر به تأمین اکسیژن نیست، تجهیزات کمکی مانند دستگاه اکسیژنساز نقش حیاتی در بهبود وضعیت بیمار دارند.
